TUĐIN 3




Jovan Ristić
Tuđin 3: Jedan nezasluženi košmar


Izdavač: Društvo ljubitelja fantastike "Lazar Komarčić" u saradnji sa Projektom Rastko (2008). Objavljeno u ediciji "2008 - Godina srpske fantastike" kao specijalno izdanje prozina "Emitor"


Haotično nastajanje Tuđina 3 (Osmi putnik 3), depresivnog trećeg segmenta u serijalu Tuđin (Alien) i režiserskog prvenca Davida Finchera (Sedam, Borilački klub, Zodijak), već dugo je izvor mitova, glasina i ogovaranja za ljubitelje serijala, filmofile i medije. Košmarna priča o Ellen Ripley, koju je je u snu napastvovao tuđinski stvor, i koja se s novim tuđinom bori u zatvorskoj koloniji bila je doista košmar za tvorce te priče. Film je u razvojnom paklu proveo gotovo pet godina, mahom zbog stalnih promena koncepta, studijskih pritisaka i problema s budžetom. Mnogi talentovani i ne toliko talentovani pisci poput Williama Gibsona, Erica Reda, Davida Twohyja, Johna Fasanoa, Grega Prussa, Larryja Fergusona i Rexa Picketta pokušali su da naprave scenario prema priči Davida Gilera i Waltera Hilla – producenata Tuđina i Tuđinaca – o čudovištima koja napadaju svemirsku stanicu u vlasništvu zle Kompanije. Ova je stanica evoluirala sa svakim novim scenarijem. Vojna istraživačka stanica sa šoping centrom postala je teraformirani asteroid koji je naseljen zatucanim farmerima i vojnicima. Onda je zamenjena zatvorskom stanicom u orbiti Zemlje koja je, u novom obrtu situacije, zamenjena drvenim planetoidom na kome žive kaluđeri. Za to vreme, dva režisera – Renny Harlin i Vincent Ward – su unajmljena pa otpuštena (ili su napustila produkciju), pre no što je taj posao preuzeo MTV heroj David Fincher, tada 27-godišnjak, i pre no što su Giler i Hill odlučili da scenario napišu sami. Usred izgradnje kulisa, oni su odbacili kaluđerski planetoid i smestili radnju na zatvorsku planetu, među ćelave i religiozne kažnjenike. Ali, scenario nije bio gotov sve do poslednje nedelje snimanja, zbog izmena koje je zahtevao Twentieth Century Fox. Studio je, naime, već potrošio 15 miliona dolara (nešto više od trećine planiranog budžeta) na scenariste i kulise, i nije želeo da rizikuje dalje. Nakon završetka problematične produkcije, studio je iz filma isekao oko 30 minuta, što je ionako gnevnog Finchera nateralo da se distancira od krajnjeg rezultata. U maju 1992. godine ovaj hrabri, odlično izgledajući nastavak konačno je krenuo u distribuciju, da bi potonuo u američkim bioskopima, pavši kao žrtva prevelikih očekivanja, neodgovornih postupaka, umetničkih nedoslednosti, studijskih intervencija, taštine i, ponekad, čiste gluposti. S prolaskom godina, publika i kritičari su ponovo otkrili Tuđina 3. Na kraju je Fox, 2003. godine, dozvolio da se duža verzija filma ponovo sastavi i objavi na DVD-ju. Ali, dokumentarac Wreckage And Rape, koji je išao uz to izdanje, potpao je pod cenzuru studija, koji je ponovo posegnuo za makazama i isekao oko 30 minuta “osetljivog” materijala. Pošto je doživeo istu sudbinu kao David Fincher, tvorac dokumentarca Charles De Lauzirika uklonio je svoje ime sa špice i zamenio ga pseudonimom. Knjiga Tuđin 3: Jedan nezasluženi košmar srpskog novinara i spisatelja Jovana Ristića pokriva čitavu ovu dramu, koristeći informacije iz raznih, ponekad kontradiktornih izvora, u nastojanju da što bolje rasvetli ovaj vrhunski primer sudara filmske umetnosti sa holivudskom mašinerijom i blokbasterskim mentalitetom.

[ODLOMAK IZ UVODNOG POGLAVLJA]


Alien3: An Undeserved Nightmare
By Jovan Ristić

The chaotic making of Alien3 (1992), depressing third installment in Alien series and first motion picture for David Fincher, (Se7en, Fight Club, Zodiac) has long been source of myths, rumours and gossip among fans, moviegoers and media. The nightmarish story about Alien-raped Ripley (Sigourney Weaver) fighting new Alien in a prison colony was, indeed, a nightmare for its makers. The movie spent almost five years in development hell primarily due to constant conceptual changes, studio pressure and budgetry. Many gifted and not-so gifted writers such as William “Cyberpunk” Gibson, Eric Red, David Twohy, John Fasano, Greg Pruss, Larry Ferguson and Rex Pickett tried to develop a screenplay which would work for the story by Alien and Aliens producers David Giler and Walter Hill – about monsters intruding a space station owned by vicious Company. This station evolved from script to script. Military research vessel with a shopping mall became a terraformed asteroid populated by red neck farmers and soldiers. Then it was replaced by a prison station in Earth’s orbit, which was, in another turn of circumstances, replaced by a wooden planet inhabited by monks. During that period, two directors - Renny Harlin and Vincent Ward – had been hired and fired (or left the production) before MTV hero David Fincher, then 27, took the assignment and Giler and Hill took over scriptwriting duties. They dumped the monk planetoid in the midst of set construction and set the story on a prison planet with bald religious convicts. But the script wasn’t finished until the last week of shooting due to changes mandated by Twentieth Century Fox. The studio already spent 15 million dollars (approximately one third of planned budget) paying scripts and building sets, and was not willing to risk anymore. After the much-maligned production was over, the scissor happy studio executives cut almost half an hour of Alien3, leading already infuriated Fincher to distance himself from the movie. When released in 1992. this brave and terrific looking sequel bombed in America as a victim of too many expectations, irresponsibilites, artistic inconsistence, industry intervening, vanity and sometimes plain stupidity. The movie was later rediscovered by critics and fans. Eventually in 2003, Fox agreed to have the longer version of Alien3 reassembled and released on DVD. But accomapnying documentary Wreckage And Rape was censored by Fox, which again took scissors and cut about half an hour of “sensitive” material. Suffering the same fate as David Fincher, the maker of the documentary Charles De Lauzirika removed its name from credits. The book Alien3: An Undeserved Nightmare by Serbian journalist and writer Jovan Ristic covers all that drama, using details from various and sometimes conflicting sources, in an attempt to shed more light on this prime example of movie art clashing the Hollywood machinery and blockbuster mentality.

[EXCERPT (ON SERBIAN)]


Ripley's Alien: Verovali ili ne
tekst napisao: Dejan Ognjanović

Osmi putnik je francuski prevod Aliena (1978) koji je preuzeo naš distributer. Problemi su nastali s nastavcima, u kojima je bilo nemoguće održati kontinuitet. Osmi putnici? Mora da se šalite. Jovan Ristić se vraća izvornom značenju naslova – dakle, tuđin – i u ovoj vrednoj publikaciji svoju pažnju usmerava na treći deo serijala. Izbor jeste neočekivan: umesto remek-dela Ridleyja Scotta, ili barem izvanrednog nastavka Jamesa Camerona, Ristić se dao u analizu kontroverznog trećeg dela.
Debitantski celovečernji film Davida Finchera publika je mrzela, kritika pokopala a reditelj ga se odrekao preko novina. Kako i ne bi kad je bio osujećen korporativnim intervencijama, menjan u hodu, sniman bez gotovog scenarija, s budžetom sasecanim tokom snimanja.
Izazov za analizu i pisanje, svakako. O odličnim filmovima svi vole da govore i svi sve znaju, ali probajte da se probijete kroz izmaglicu poluinformacija, nagađanja i direktne studijske cenzure koja prati polupromašaj poput A3, i shvatićete da je znanje krhko.
TUĐIN 3: JEDAN NEZASLUŽENI KOŠMAR – Jovan Ristić
Tu dolazi Ristić – pravnik po obrazovanju, novinar po profesiji, saradnik Popboksa i žanrovski zaluđenik u slobodno vreme – i pokazuje se kao idealna osoba za rasvetljavanje mitova i legendi ispletenih oko Fincherovog pobačaja. Upornost i minucioznost novinara u savršenom su spoju sa strašću SF-horor posvećenika dok autor uranja u protivrečne informacije iz knjiga, članaka, internet izvora, DVD intervjua i dokumentaraca. Isplivavši iz mase kontradikcija, Ristić na površinu iznosi preciznu i preglednu knjižicu koja je, kako recenzent Goran Skrobonja zapaža, zanimljivija za čitanje nego predmet njene analize za gledanje.
Sve je tu: od razvojnog pakla pretprodukcije i lutanja s raznim verzijama scenarija, preko zlehudog snimanja, makazoljubive postprodukcije i lošeg marketinga, do osvrta na jednako zlosrećni dokumentarac o brodolomu Aliena 3. Posebno su zanimljiva opširna razmatranja naručenih pa odbačenih scenarija od autora kakvi su William Gibson, Eric Red i David Twohy. Detaljan pregled zakulisnih igara tokom produkcije čini da se ova kratka (96 strana) ali podsticajna knjiga transformiše iz studije jednog slučaja u "svojevrstan udžbenik o funkcionisanju holivudskog sistema razvoja projekata" (Dimitrije Vojnov, drugi recenzent).
Iako je priča o kreativnoj kastraciji Tuđina 3 mučna barem koliko i sam film, ovde je izneta s novinarskim instinktom za razlučivanje bitnog od nebitnog i s narativnom ekonomijom koju samo praksa u ovoj profesiji može da donese. Pored toga, obogaćena je (uglavnom) dobro odmerenim humorom kroz naslove poglavlja: "Svemirske komunjare otimaju tuđinska jaja", "Na vašljivom plavom žalu" ili "Mrtav bivo na federe skače". Ristić uspeva da izbegne suvoparnost u izlaganju podataka, i organizuje ih na takav način da njegov tekst može lako da prati i filmski ekspert i "običan" gledalac/čitalac koji najzad želi da shvati tragikomediju nesuđenog remek-dela pretvorenog u nezasluženi košmar.
Ovo izdanje društva ljubitelja fantastike Lazar Komarčić (zvanično objavljeno kao specijalni broj fanzina Emitor) njegov autor opisuje kao maksi-singl koji najavljuje album, tj. dugo spremanu studiju o čitavom serijalu Tuđin koja će, nadamo se, što pre dobiti knjiški oblik. Ako se po singlu album poznaje, možemo već sada da cupkamo od nestrpljenja!

(prikaz preuzet sa sajta Popboks)


PAŽNJA! U vreme dok je Jovan bio aktivan na forumu Znaka Sagite, pod nickom Taurus-Jor, knjiga Tuđin 3: Jedan nezasluženi košmar imala je tamo zvaničan topik, na kojem se mogu naći brojne zanimljive informacije. Jovan tamo više ne postuje, ali ipak svratite da pogledate: http://www.znaksagite.com/diskusije/index.php?topic=5952.0

1 коментар: